تیرآهن بلژیکی چیست و چه کاربردی دارد؟

وقتی صحبت از سازه های قدیمی، ساختمان های ماندگار و اسکلت های فلزی با عمر بالا می شود، نام تیرآهن بلژیکی هنوز هم برای بسیاری از فعالان حوزه ساخت و ساز آشنا است. این مقطع فولادی سال ها قبل وارد بازار ایران شد و در دوره ای که تنوع مقاطع فولادی محدود بود، به عنوان یکی از با کیفیت ترین گزینه ها شناخته می شد. امروزه هم با وجود تغییرات گسترده در صنعت فولاد و نوسانات قیمت آهن کیلویی، شناخت دقیق این نوع تیرآهن برای مهندسان، سازندگان و حتی خریداران آهن آلات اهمیت دارد.

«اگر قصد خرید تیرآهن دارید، اولین قدم آگاهی از قیمت روز تیرآهن است. ما در آهن اینجا قیمت‌ها را به‌صورت لحظه‌ای، معتبر و شفاف در اختیار شما قرار داده‌ایم، بنابراین پیشنهاد می‌کنیم سری به صفحه قیمت تیرآهن بزنید.»

در این مقاله به صورت دقیق و کاربردی بررسی می کنیم که تیرآهن بلژیکی چیست، چه ویژگی هایی دارد، در چه پروژه هایی استفاده می شده و آیا هنوز هم جایگاهی در بازار امروز دارد یا نه، پس در ادامه با ما همراه باشید.

تیرآهن بلژیکی چیست؟

اگر یک بار در یک ساختمان قدیمی یا کارگاه بازسازی قدم زده باشید، احتمال دارد به تیرآهن هایی برخورده باشید که ظاهرشان با تیرآهن های امروزی فرق دارد. سطحشان کمی خشن تر است، رنگشان تیره تر به نظر می رسد و بعضی وقت ها حتی روی بدنه شان رد گچ، شماره گذاری یا نشانه های قدیمی دیده می شود. دقیقا همین جاست که اسم تیرآهن بلژیکی مطرح می شود.

به زبان ساده، پاسخ تیرآهن بلژیکی چیست؟ این است: یک نوع تیرآهنی که سال ها قبل به عنوان تیرآهن وارداتی اروپایی وارد بازار ایران شده و در بسیاری از پروژه های مهم آن زمان استفاده شده است. در آن دوره، بخشی از آهن آلات مصرفی کشور از اروپا تامین می شد و تیرآهن های وارداتی بلژیک به دلیل کیفیت ساخت و دقت تولید، خیلی زود در بازار جا افتادند. برای همین هم امروز هنوز وقتی کسی در بازار آهن درباره تیرآهن های قدیمی با کیفیت حرف می زند، نام تیرآهن بلژیکی به گوش می خورد.

نکته مهم این است که آنچه امروز به عنوان تیرآهن بلژیکی قدیمی می بینیم، معمولا تولید جدید نیست. بیشتر این تیرآهن ها از سازه های قدیمی جمع آوری شده اند، یا از پروژه های تخریب و بازسازی بیرون آمده اند. یعنی در واقع با محصولی روبه رو هستیم که عمر کاری داشته، اما اگر درست نگهداری شده باشد، هنوز هم می تواند از نظر سازه ای قابل استفاده باشد. البته این موضوع یک شرط مهم دارد: باید وضعیت خوردگی، ترک، تابیدگی و سلامت مقطع به دقت بررسی شود.

از نظر استاندارد و فرم مقطع، بخش زیادی از تیرآهن های بلژیکی به خانواده تیرآهن بلژیکی IPE نزدیک هستند. یعنی مقطعی دارند که بال ها تقریبا موازی است و شکل کلی آن شبیه تیرآهن های IPE امروزی است. اما چیزی که در تجربه بازار زیاد دیده می شود این است که در بسیاری از نمونه های قدیمی، ضخامت بال و جان کمی بیشتر حس می شود و همین باعث می شود وزن و حس استحکام آن در نگاه اول متفاوت باشد. برای همین است که بحث مشخصات تیرآهن بلژیکی همیشه برای خریدار و مهندس جذاب است، چون دنبال این هستند که دقیق بفهمند این مقطع با تیرآهن های رایج امروز چه تفاوتی دارد.

یک نکته انسانی و کاملا واقعی از فضای پروژه ها این است: خیلی وقت ها تیرآهن بلژیکی را نه برای اینکه اسمش خاص است، بلکه برای یک نیاز واقعی می خرند. مثلا وقتی در یک بازسازی، سازه اصلی با تیرآهن های قدیمی ساخته شده و مهندس می خواهد تقویت یا الحاق انجام دهد، دنبال مقطعی می گردد که از نظر ابعاد و وزن، تا حد ممکن به همان سازه نزدیک باشد. اینجا بحث جایگزین تیرآهن بلژیکی هم پیش می آید. گاهی در نبود نمونه مشابه، باید از تیرآهن های IPE تولید داخل یا حتی مقاطع دیگر استفاده شود، اما انتخاب جایگزین همیشه نیاز به بررسی دقیق دارد، چون تفاوت های کوچک در ابعاد یا وزن می تواند روی اتصالات، تراز کردن سازه و حتی رفتار سازه ای تاثیر بگذارد.

از طرف دیگر، چون بخش مهمی از تیرآهن بلژیکی موجود در بازار از مسیر بازسازی و تخریب تامین می شود، موضوع خرید تیرآهن بلژیکی و فروش تیرآهن وارداتی با یک نکته کلیدی همراه است: شفافیت در وضعیت کالا. یعنی خریدار باید بداند تیرآهن از چه پروژه ای آمده، چه میزان زنگ زدگی دارد، آیا برش خورده یا سوراخ کاری شده یا نه، و آیا اصلا برای استفاده دوباره مناسب است یا فقط ارزش ضایعاتی دارد. این همان جایی است که تجربه بازار خیلی کمک می کند و تصمیم گیری را از حالت احساسی بیرون می آورد.

به زبان خیلی ساده: تیرآهن بلژیکی یک مقطع فولادی قدیمی و شناخته شده از خانواده تیرآهن های استاندارد اروپایی است که به خاطر کیفیت ساخت و دوام بالا معروف شده، اما امروز بیشتر به شکل تیرآهن بلژیکی قدیمی در بازار دیده می شود و استفاده از آن، باید بر پایه بررسی فنی و واقع بینانه انجام شود، نه صرفا شهرت اسم.

تیرآهن IPE چیست؟

در صنعت ساختمان‌سازی، یکی از حیاتی‌ترین مقاطع فولادی، تیرآهن IPE است. این نوع تیرآهن که مطابق با استاندارد اروپا (European I-Beam) تولید می‌شود، به‌دلیل مقاومت بالا، شکل مهندسی‌شده و وزن مناسب، در بیشتر پروژه‌های عمرانی و صنعتی کاربرد دارد، در این مقاله به تیرآهن IPE، ویژگی ها، کاربردها و مشخصات فنی آن می پردازیم:

بیشتر بخوانید

کاربرد تیرآهن بلژیکی

وقتی درباره کاربرد تیرآهن بلژیکی صحبت می کنیم، باید از فضای واقعی پروژه ها حرف بزنیم؛ جایی که تصمیم ها فقط روی کاغذ گرفته نمی شوند و تجربه، نقش پررنگی دارد. این تیرآهن ها در دوره ای وارد بازار شدند که مهندسان به دنبال مقاطعی با دوام بالا و رفتار قابل اعتماد بودند. به همین دلیل، کاربرد آن ها بیشتر در سازه هایی دیده می شود که قرار بوده سال ها بدون دردسر کار کنند:

• استفاده در اسکلت فلزی ساختمان های قدیمی شهری
  رایج ترین کاربرد تیرآهن بلژیکی را می توان در اسکلت فلزی ساختمان های چند طبقه قدیمی دید. در بسیاری از این بناها، تیرهای اصلی و فرعی با تیرآهن بلژیکی اجرا شده اند. دلیل این انتخاب، اعتماد به کیفیت فولاد و انطباق با تیرآهن استاندارد اروپا بوده است. تجربه نشان داده بسیاری از این ساختمان ها بعد از چند دهه، همچنان از نظر سازه ای پایدار مانده اند و این موضوع نقش تیرآهن بلژیکی را در دوام سازه پررنگ تر می کند.
• سازه های صنعتی و کارگاهی با عمر بالا
  یکی دیگر از کاربردهای مهم تیرآهن بلژیکی، استفاده در کارخانه ها و سوله های صنعتی قدیمی است. این فضاها معمولا تحت بارهای ثابت سنگین و گاهی ارتعاش مداوم قرار داشته اند. استفاده از تیرآهن وارداتی اروپایی به ویژه نمونه های بلژیکی، به خاطر کیفیت فولاد و وزن مناسب، انتخابی منطقی برای این شرایط بوده است. هنوز هم در بسیاری از کارگاه های قدیمی فعال، تیرآهن بلژیکی ستون و سقف اصلی سازه را نگه داشته است.
• پروژه های زیرساختی و سازه های فلزی خاص قدیمی
  در برخی پروژه های زیرساختی قدیمی مثل پل های فلزی کوچک، سکوهای بارگیری یا سازه های وابسته به صنایع سنگین، از تیرآهن بلژیکی استفاده شده است. در این نوع پروژه ها، تغییر شکل کم و عملکرد یکنواخت در طول زمان اهمیت زیادی داشته و تیرآهن بلژیکی قدیمی این انتظار را تا حد زیادی برآورده کرده است.
• بازسازی و مرمت سازه های فلزی قدیمی
  یکی از کاربردهای امروزی تیرآهن بلژیکی، در پروژه های بازسازی و مرمت دیده می شود. زمانی که سازه اصلی با تیرآهن بلژیکی ساخته شده، استفاده از مقطعی با مشخصات تیرآهن بلژیکی نزدیک به نمونه موجود، هماهنگی سازه ای را حفظ می کند. در این شرایط، یا خود تیرآهن بلژیکی سالم به کار می رود یا مهندس به دنبال جایگزین تیرآهن بلژیکی با وزن و ابعاد مشابه می گردد.
• استفاده محدود و هدفمند در پروژه های اقتصادی
  در بعضی پروژه ها، مخصوصا وقتی تیرآهن بلژیکی سالم از تخریب یک ساختمان به دست آمده باشد، از آن به عنوان گزینه ای اقتصادی استفاده می شود. البته این کاربرد همیشه نیازمند بررسی دقیق است. قبل از خرید تیرآهن بلژیکی باید وضعیت خوردگی، تابیدگی، ترک و اثرات سوراخ کاری یا برش های قدیمی بررسی شود. اگر این موارد تایید شود، استفاده دوباره از این تیرآهن می تواند منطقی و مقرون به صرفه باشد.

در مجموع، کاربرد تیرآهن بلژیکی بیش از هر چیز به گذشته صنعت ساخت و ساز ایران وابسته است، اما در بازسازی و پروژه های خاص، هنوز هم نقش آن واقعی و قابل اتکا است؛ به شرطی که انتخاب آن آگاهانه و بر پایه بررسی فنی انجام شود.

انواع تیرآهن بلژیکی

وقتی صحبت از انواع تیرآهن بلژیکی می شود، باید این نکته را در نظر داشت که ما با یک محصول تولید انبوه امروزی طرف نیستیم، بلکه با مجموعه ای از مقاطع فولادی قدیمی روبه رو هستیم که در دوره های مختلف و برای کاربردهای متفاوت وارد کشور شده اند. به همین دلیل، دسته بندی تیرآهن بلژیکی بیشتر بر اساس شکل مقطع، وزن، نوع کاربرد و شرایط مصرف در سازه انجام می شود، نه صرفا نام گذاری کارخانه ای مثل تیرآهن های جدید.

تیرآهن های بلژیکی معمولا به چند گروه اصلی تقسیم می شوند که هرکدام ویژگی و کاربرد خاص خودشان را دارند:

1. تیرآهن بلژیکی IPE
   رایج ترین و شناخته شده ترین نوع در میان انواع تیرآهن بلژیکی، تیرآهن بلژیکی IPE است. این نوع از نظر شکل ظاهری، شباهت زیادی به تیرآهن های IPE امروزی دارد؛ یعنی بال ها تقریبا موازی هستند و مقطع، فرم استاندارد اروپایی دارد.
   تفاوت اصلی این تیرآهن با نمونه های جدید، معمولا در ضخامت جان و بال و در نتیجه وزن بالاتر آن دیده می شود. همین موضوع باعث شده در بسیاری از سازه های قدیمی، تیرآهن بلژیکی IPE حس استحکام بیشتری نسبت به تیرآهن های رایج امروز منتقل کند.
2. تیرآهن بلژیکی سنگین
   در برخی پروژه های قدیمی، از تیرآهن های بلژیکی با وزن بالا استفاده شده است. این نوع تیرآهن ها معمولا ضخامت جان و بال بیشتری دارند و برای دهانه های بزرگ تر یا بارهای سنگین تر به کار رفته اند.
   این دسته از تیرآهن بلژیکی قدیمی بیشتر در سازه های صنعتی، کارگاهی یا پروژه هایی دیده می شود که محدودیت وزن وجود نداشته و تمرکز اصلی روی تحمل بار و دوام طولانی بوده است.
3. تیرآهن بلژیکی مخصوص سازه های صنعتی
   بخشی از تیرآهن های بلژیکی وارد شده به ایران، مستقیما برای استفاده در سازه های صنعتی طراحی شده بودند. این تیرآهن ها اغلب در ستون ها، تیرهای سقفی سوله ها و سازه هایی با بار ثابت و مداوم استفاده می شدند.
   کیفیت فولاد و یکنواختی ساخت در این نوع تیرآهن ها باعث شده که حتی بعد از چند دهه، هنوز هم در برخی کارخانه های قدیمی فعال باشند و نقش سازه ای خود را حفظ کنند.
4. تیرآهن بلژیکی دست دوم و بازیافتی
   آنچه امروز بیشتر در بازار دیده می شود، تیرآهن هایی است که از تخریب یا بازسازی ساختمان ها و سوله های قدیمی به دست آمده اند. این تیرآهن ها تحت عنوان فروش تیرآهن وارداتی یا تیرآهن بلژیکی دست دوم معامله می شوند.
   در این دسته، وضعیت فیزیکی تیرآهن اهمیت زیادی دارد. بعضی از آن ها کاملا سالم و قابل استفاده هستند و بعضی دیگر فقط ارزش ضایعاتی دارند. به همین دلیل، بررسی دقیق مشخصات تیرآهن بلژیکی قبل از خرید، در این گروه حیاتی است.
5. تیرآهن بلژیکی قابل جایگزینی با مقاطع جدید
   در برخی پروژه ها، خود تیرآهن بلژیکی در دسترس نیست یا استفاده از آن توجیه فنی ندارد. در این شرایط، مهندسان به دنبال جایگزین تیرآهن بلژیکی می روند؛ مقاطعی مثل تیرآهن IPE تولید داخل یا حتی تیرآهن هاش که از نظر وزن و ظرفیت باربری به نمونه قدیمی نزدیک باشند.
   شناخت نوع تیرآهن بلژیکی موجود در سازه، کمک می کند انتخاب جایگزین دقیق تر و کم ریسک تر انجام شود.

جدول بررسی انواع تیرآهن بلژیکی و ویژگی هایشان

مشخصات فنی تیرآهن بلژیکی

مشخصات تیرآهن بلژیکی یکی از دلایل اصلی محبوبیت آن در گذشته بوده است. این مشخصات باعث می شد سازه ها عمر بالایی داشته باشند و در برابر تنش های مختلف عملکرد مناسبی نشان دهند.

1. یکنواختی ضخامت جان و بال
2. دقت بالا در ابعاد اسمی
3. مقاومت خمشی و برشی قابل توجه
4. کیفیت بالای فولاد مصرفی
5. تطابق با استانداردهای قدیمی اروپایی

نحوه تولید تیرآهن بلژیکی

برای درک درست نحوه تولید تیرآهن بلژیکی باید به فضای صنعتی اروپا در دهه های گذشته برگردیم؛ دوره ای که تولید فولاد بیشتر بر پایه کیفیت، کنترل فرآیند و دوام بلندمدت انجام می شد، نه صرفا سرعت و تیراژ بالا. تیرآهن بلژیکی در کارخانه هایی تولید می شد که استانداردهای سخت گیرانه اروپایی را رعایت می کردند و همین موضوع، نقش مستقیمی در کیفیت نهایی این مقطع فولادی داشت.

فرآیند تولید از ذوب فولاد آغاز می شد. فولاد خام با ترکیب شیمیایی کنترل شده ذوب می شد تا درصد کربن و عناصر آلیاژی در محدوده مشخص باقی بماند. این مرحله اهمیت زیادی داشت، چون کیفیت متالورژیکی فولاد، پایه اصلی دوام و مقاومت تیرآهن بلژیکی محسوب می شود. بعد از ذوب، فولاد به شمش یا بیلت تبدیل می شد تا برای مرحله نورد آماده شود.

در مرحله بعد، بیلت ها وارد خط نورد گرم می شدند. در این بخش، فولاد تا دمای بالا حرارت داده می شد و سپس به صورت تدریجی از میان غلتک های مخصوص عبور می کرد تا به شکل نهایی تیرآهن برسد. تفاوت اصلی تیرآهن وارداتی اروپایی با بسیاری از محصولات امروزی، در همین کنترل دقیق دما، فشار و تعداد مراحل نورد بود. این کنترل باعث می شد جان و بال تیرآهن به صورت یکنواخت شکل بگیرد و تغییرات ابعادی در طول شاخه به حداقل برسد.

یکی از ویژگی های مهم در مشخصات تیرآهن بلژیکی، یکنواختی ضخامت در جان و بال است که مستقیما به کیفیت نورد برمی گردد. در خطوط تولید بلژیکی، پس از هر مرحله نورد، مقطع از نظر ابعادی بررسی می شد و در صورت نیاز، اصلاحات لازم انجام می گرفت. این حساسیت در کنترل کیفیت، باعث می شد تیرآهن های تولید شده تطابق بالایی با تیرآهن استاندارد اروپا داشته باشند.

پس از شکل گیری مقطع نهایی، تیرآهن ها به آرامی خنک می شدند. این خنک کاری کنترل شده نقش مهمی در کاهش تنش های داخلی فولاد داشت و از ایجاد ترک یا تابیدگی جلوگیری می کرد. همین موضوع یکی از دلایلی است که امروز هم بسیاری از تیرآهن بلژیکی قدیمی با وجود گذشت چند دهه، هنوز دچار تغییر شکل شدید نشده اند.

در پایان فرآیند تولید، تیرآهن ها از نظر ظاهری و مکانیکی مورد بررسی قرار می گرفتند. کیفیت سطح، یکنواختی مقطع و انطباق با استانداردها کنترل می شد و سپس برای حمل و صادرات آماده می شدند. در آن زمان، بخش زیادی از این محصولات به کشورهایی مثل ایران صادر شد و در پروژه های ساختمانی و صنعتی مورد استفاده قرار گرفت.

در مجموع، نحوه تولید تیرآهن بلژیکی بر پایه دقت، کنترل کیفیت و نگاه بلندمدت به عملکرد سازه شکل گرفته است. همین رویکرد تولیدی باعث شده این تیرآهن ها حتی امروز هم به عنوان مقاطعی قابل اعتماد و ماندگار شناخته شوند، هرچند استفاده از آن ها در شرایط فعلی نیازمند بررسی فنی دقیق و واقع بینانه است.

استاندارد های مربوط به تیرآهن

در صنعت ساخت‌وساز، تیرآهن یکی از مهم‌ترین مقاطع فولادی است که نقش اصلی در تحمل بارهای خمشی، انتقال نیرو به ستون‌ها و حفظ پایداری سازه دارد، کیفیت و عملکرد تیرآهن به طور مستقیم به رعایت استاندارد های تولید تیرآهن وابسته است، در این مقاله به استاندارد های مربوط به تیرآهن می پردازیم:

بیشتر بخوانید

وزن تیرآهن بلژیکی چقدر است؟

وقتی به سراغ موضوع وزن تیرآهن بلژیکی می رویم، اولین نکته ای که باید به آن توجه کرد این است که این تیرآهن ها را نمی توان دقیقا با وزن تیرآهن های امروزی تولید داخل یکسان در نظر گرفت. تجربه بازار و بررسی سازه های قدیمی نشان می دهد که در بسیاری از موارد، تیرآهن بلژیکی وزن بیشتری نسبت به تیرآهن های رایج امروز با سایز اسمی مشابه دارد و همین موضوع یکی از دلایل اصلی شهرت آن به استحکام و دوام بالا بوده است.

به طور کلی، وزن تیرآهن بلژیکی به چند عامل مهم وابسته است. اول از همه، نوع مقطع اهمیت دارد. بخش قابل توجهی از این تیرآهن ها در دسته تیرآهن بلژیکی IPE قرار می گیرند، اما حتی در همین گروه هم تفاوت هایی دیده می شود. در بسیاری از نمونه های قدیمی، ضخامت جان و بال کمی بیشتر از استانداردهای رایج امروزی است و همین افزایش ضخامت، مستقیما باعث افزایش وزن نهایی تیرآهن می شود.

عامل بعدی، استاندارد تولید است. تیرآهن استاندارد اروپا در گذشته معمولا با تلرانس های محافظه کارانه تری تولید می شد. یعنی تولیدکننده ترجیح می داد مقطع کمی سنگین تر باشد تا از نظر مقاومت و ایمنی، حاشیه اطمینان بیشتری ایجاد شود. نتیجه این رویکرد را امروز می توان در وزن بالاتر بسیاری از تیرآهن های بلژیکی قدیمی مشاهده کرد.

از نگاه عملی، وقتی یک مهندس یا خریدار با تیرآهن بلژیکی روبه رو می شود، معمولا این سوال پیش می آید که آیا وزن بیشتر همیشه یک مزیت است یا نه. پاسخ کاملا وابسته به شرایط پروژه است. در سازه های قدیمی یا پروژه های بازسازی، وزن بالاتر می تواند به معنای ظرفیت باربری بیشتر و تغییر شکل کمتر باشد. اما در برخی کاربردهای امروزی، همین وزن بالاتر ممکن است محدودیت هایی در طراحی یا اجرا ایجاد کند. به همین دلیل، شناخت دقیق مشخصات تیرآهن بلژیکی قبل از استفاده، اهمیت زیادی دارد.

نکته مهم دیگر این است که وزن تیرآهن بلژیکی همیشه عدد ثابتی ندارد. چون این تیرآهن ها تولید جدید نیستند و اغلب از سازه های قدیمی جمع آوری می شوند، ممکن است طول شاخه ها متفاوت باشد یا در اثر برش، وزن نهایی تغییر کرده باشد. به همین خاطر، در زمان خرید تیرآهن بلژیکی معمولا وزن واقعی هر شاخه به صورت تجربی یا باسکول محاسبه می شود، نه صرفا بر اساس جدول های اسمی.

در مقایسه با تیرآهن های تولید داخل امروزی، بسیاری از فعالان بازار آهن معتقدند تیرآهن بلژیکی در سایز مشابه، حس سنگینی و استحکام بیشتری منتقل می کند. این حس فقط ذهنی نیست و در بسیاری از موارد، اختلاف وزن واقعی هم آن را تایید می کند. البته همین موضوع باعث شده که در برخی پروژه ها، به جای استفاده مستقیم از تیرآهن بلژیکی، به دنبال جایگزین تیرآهن بلژیکی با وزن و ظرفیت باربری نزدیک باشند تا هم استانداردهای جدید رعایت شود و هم رفتار سازه ای قابل پیش بینی تر باشد.

در جمع بندی این بخش می توان گفت وزن تیرآهن بلژیکی معمولا بیشتر از تیرآهن های معمولی امروزی است، اما این ویژگی باید در کنار شرایط سازه، نوع کاربرد و الزامات طراحی بررسی شود. تصمیم درست زمانی گرفته می شود که وزن، کیفیت و وضعیت واقعی تیرآهن به صورت همزمان در نظر گرفته شود، نه صرفا عدد درج شده روی کاغذ.

نحوه محاسبه وزن تیرآهن بلژیکی

برای محاسبه وزن تیرآهن بلژیکی باید یک نکته مهم را از همان ابتدا شفاف کنیم: چون بخش زیادی از تیرآهن های موجود در بازار، تیرآهن بلژیکی قدیمی و دست دوم هستند، وزن واقعی آن ها ممکن است با عددهای جدول های استاندارد کمی اختلاف داشته باشد. دلیلش هم روشن است؛ ممکن است شاخه ها برش خورده باشند، طول دقیق ۱۲ متر نباشد، بخشی از بال یا جان در اثر خوردگی کم شده باشد، یا حتی در بعضی پروژه های قدیمی سوراخ کاری و برش های موضعی روی تیرآهن انجام شده باشد. پس بهترین روش، ترکیب محاسبه مهندسی با کنترل واقعی در محل است.

در عمل سه مسیر قابل اتکا برای محاسبه وزن وجود دارد که بسته به شرایط پروژه یکی از آن ها یا ترکیبی از آن ها استفاده می شود:

روش اول: استفاده از جدول وزنی تیرآهن های استاندارد اروپا

اگر تیرآهن از نوع تیرآهن بلژیکی IPE باشد و ابعادش با مقاطع IPE رایج نزدیک باشد، ساده ترین راه استفاده از جدول وزن تیرآهن های IPE بر اساس تیرآهن استاندارد اروپا است. در جدول ها معمولا وزن واحد طول (کیلوگرم بر متر) برای هر سایز مشخص شده و شما کافی است طول تیرآهن را در همان عدد ضرب کنید. این روش برای زمانی مناسب است که تیرآهن سالم باشد، طول شاخه مشخص باشد و شک نداشته باشید که مقطع از نظر ابعادی خیلی از استاندارد فاصله ندارد.

فرمول کلی در این حالت
وزن تقریبی شاخه = وزن هر متر (از جدول) × طول شاخه (متر)

مثال ساده و واقعی
فرض کنید یک تیرآهن بلژیکی IPE با طول ۶ متر دارید و از جدول، وزن هر متر آن ۱۸ کیلوگرم بر متر است.
وزن تقریبی می شود ۶ × ۱۸ یعنی ۱۰۸ کیلوگرم.
اما چون تیرآهن بلژیکی ممکن است کمی سنگین تر باشد، این عدد را باید با نگاه واقع بینانه در پروژه چک کرد.

روش دوم: محاسبه از روی ابعاد واقعی مقطع

در شرایطی که جدول جواب دقیق نمی دهد یا تیرآهن به هر دلیل با استانداردهای رایج اختلاف دارد، باید وزن را از روی ابعاد واقعی به دست آورد. این روش بیشتر در پروژه های بازسازی و زمان خرید تیرآهن بلژیکی کاربرد دارد، چون آنچه اهمیت دارد وزن واقعی همان شاخه است، نه عدد اسمی.

در این روش باید این موارد اندازه گیری شود

• ارتفاع تیرآهن (h)
• عرض بال (b)
• ضخامت جان (tw)
• ضخامت بال (tf)
• طول شاخه (L)

سپس سطح مقطع تقریبی حساب می شود و در ادامه وزن به دست می آید. چگالی فولاد را معمولا ۷۸۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب در نظر می گیرند.

فرمول کلی وزن
وزن = سطح مقطع (متر مربع) × طول (متر) × چگالی فولاد (۷۸۵۰)

برای اینکه محاسبه سطح مقطع ساده و کاربردی باشد، از این تقریب استفاده می شود
سطح مقطع تقریبی = (۲ × b × tf) + ((h – ۲tf) × tw)

نکته مهم:

این محاسبه تقریبی است چون گوشه های گرد، فیله ها و جزئیات نورد در نظر گرفته نمی شوند، اما برای تصمیم گیری پروژه و مقایسه دو تیرآهن کنار هم، کاملا کاربردی است. مخصوصا وقتی می خواهید ببینید آیا این تیرآهن می تواند جایگزین تیرآهن بلژیکی در سازه باشد یا نه.

روش سوم: محاسبه تجربی با باسکول و کنترل اختلاف

در بازار واقعی آهن، مخصوصا در زمان فروش تیرآهن وارداتی و تیرآهن های دست دوم، قابل اعتمادترین روش برای وزن نهایی همان باسکول است. یعنی تیرآهن یا بسته تیرآهن ها وزن می شود و عدد واقعی ثبت می شود.
اما حتی این روش هم بهتر است با یک کنترل سریع همراه باشد. مثلا اگر فروشنده ادعا می کند تیرآهن IPE ۱۸ است، شما با جدول یک وزن حدودی در می آورید و با باسکول تطبیق می دهید. اگر اختلاف غیرعادی بود، احتمال دارد یا سایز اشتباه باشد یا تیرآهن واقعا سنگین تر از استاندارد باشد.

چند نکته مهم و کاملا کاربردی برای محاسبه دقیق تر:

• برای مقایسه تیرآهن بلژیکی با تیرآهن جدید، بهتر است وزن بر متر را معیار بگیرید. چون این معیار مستقیم به مشخصات تیرآهن بلژیکی و ضخامت واقعی آن مرتبط است.
• اگر تیرآهن زنگ زدگی سطحی دارد، معمولا تاثیر جدی روی وزن ندارد، اما اگر خوردگی عمیق در جان یا بال وجود داشته باشد، هم وزن کم می شود و هم مهم تر از آن، ظرفیت باربری افت می کند.
• طول شاخه را با متر واقعی چک کنید. خیلی از تیرآهن های قدیمی دقیقا ۱۲ متر نیستند.
• اگر تیرآهن سوراخ کاری یا برش موضعی دارد، در محاسبه از روی ابعاد باید این کاهش سطح در نظر گرفته شود، چون فقط وزن مطرح نیست، مقاومت هم مهم است.

عوامل موثر بر قیمت تیرآهن بلژیکی

خرید تیرآهن بلژیکی و قیمت آن تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد که دانستن آن ها برای تصمیم گیری مهم است.

1. میزان عرضه در بازار
   به دلیل عدم تولید جدید، موجودی این تیرآهن محدود است.
2. وضعیت ظاهری و سلامت مقطع
   تیرآهن هایی با زنگ زدگی کمتر یا بدون خوردگی ارزش بالاتری دارند.
3. وزن واقعی تیرآهن
   وزن بیشتر معمولا به معنای قیمت بالاتر است.
4. شرایط بازار آهن
   نوسانات بازار تاثیر مستقیم بر فروش تیرآهن وارداتی دارد.
5. هزینه حمل و برش
   به ویژه در پروژه های بازسازی، این هزینه ها قابل توجه هستند.

جمع بندی

تیرآهن بلژیکی یکی از مقاطع فولادی قدیمی اما با کیفیت بازار ایران است که بیشتر در سازه های قدیمی و پروژه های صنعتی گذشته دیده می شود. اگرچه امروزه به دلیل محدودیت موجودی و تغییر استانداردها، استفاده گسترده ای از آن در ساخت و ساز جدید نمی شود، اما شناخت ویژگی ها و جایگزین تیرآهن بلژیکی می تواند به تصمیم گیری آگاهانه تر در پروژه های بازسازی و مقاوم سازی کمک کند. بررسی دقیق مشخصات، وزن و شرایط سازه قبل از انتخاب این تیرآهن، نقش مهمی در ایمنی و دوام پروژه خواهد داشت.

برای داشتن خریدی آگاهانه و انتخاب مقطع فولادی متناسب با نیاز پروژه، بهره‌مندی از مشاوره تخصصی امری ضروری است، کارشناسان مجرب و حرفه‌ای ما در آهن اینجا با تسلط کامل بر بازار آهن و شناخت دقیق نیازهای فنی، آماده‌اند تا مشاوره‌ای سودمند و کاربردی به شما ارائه دهند. این مشاوره به شما کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتر، انتخابی دقیق‌تر و اقتصادی‌تر داشته باشید.