چگونه پرت میلگرد را محاسبه و هزینه‌ های پروژه را کاهش دهیم؟

در بیشتر پروژه های ساختمانی، میلگرد جزو آن دسته از مصالحی است که هم سهم بالایی در هزینه دارد و هم بیشترین احتمال پرت مصالح در آن دیده می شود. تجربه پروژه های اجرایی نشان می دهد بخش قابل توجهی از افزایش هزینه ها نه به دلیل قیمت بازار، بلکه به خاطر هدررفت میلگرد و نبود محاسبه دقیق پرت اتفاق می افتد. وقتی در کنار نوسانات بازار، موضوع قیمت آهن کیلویی هم به این معادله اضافه می شود، کوچک ترین بی دقتی می تواند هزینه نهایی پروژه را چندین درصد بالا ببرد.

«اگر به دنبال خرید میلگرد هستید، آگاهی از قیمت روز میلگرد اهمیت زیادی دارد. ما در آهن اینجا، قیمت های محصولات را به‌صورت لحظه‌ای، معتبر و شفاف ارائه می دهیم، بنابراین پیشنهاد می‌کنیم سری به صفحه قیمت میلگرد بزنید.»

در این مقاله به صورت کاملا کاربردی و اجرایی بررسی می کنیم محاسبه پرت میلگرد دقیقا به چه معناست، چگونه انجام می شود و با چه رویکردی می توان هم مصرف میلگرد را کنترل کرد و هم کنترل هزینه پروژه را به شکل واقعی در دست گرفت، پس در ادامه با ما همراه باشید.

پرت میلگرد چیست؟

وقتی از پرت میلگرد صحبت می کنیم، منظور صرفا چند تکه میلگرد باقی مانده در گوشه کارگاه نیست. پرت میلگرد در واقع نتیجه مجموعه ای از تصمیم ها، اجراها و حتی بی توجهی های کوچک در طول مسیر پروژه است؛ تصمیم هایی که اگر به موقع اصلاح نشوند، به پرت مصالح و در نهایت افزایش هزینه ها منجر می شوند.

به زبان ساده، پرت میلگرد به بخشی از میلگرد گفته می شود که پس از خرید، دیگر به صورت موثر و مهندسی شده در سازه استفاده نمی شود. این وضعیت معمولا در زمان برش، خمکاری، تغییر نقشه یا حتی جابجایی و دپوی نامناسب در کارگاه رخ می دهد. در چنین شرایطی، میلگردی که قرار بوده جزئی از سازه باشد، به ضایعات میلگرد یا حداقل به یک المان بلااستفاده تبدیل می شود.

در بسیاری از پروژه ها دیده شده که میلگرد از نظر وزنی کم نشده، اما از نظر کارایی از چرخه مصرف خارج شده است. این همان نقطه ای است که هدررفت میلگرد اتفاق می افتد. گاهی یک برش اشتباه چند سانتی متری، گاهی تغییر ناگهانی طول ها در نقشه اجرایی و گاهی هم نبود برنامه مشخص برای استفاده از باقی مانده ها، باعث می شود میزان مصرف میلگرد بیشتر از مقدار واقعی مورد نیاز پروژه شود.

نکته مهم اینجاست که پرت میلگرد همیشه به معنی دورریز کامل نیست. در پروژه هایی که مدیریت مصالح به صورت حرفه ای انجام می شود، بسیاری از این میلگردهای باقی مانده می توانند در بخش های دیگر سازه مثل خاموت، سنجاقی یا المان های فرعی مورد استفاده قرار بگیرند. اما اگر این مدیریت وجود نداشته باشد، همین میلگردها به مرور زمان انباشته می شوند و عملا به پرت غیرقابل استفاده تبدیل خواهند شد.

از نگاه اجرایی، پرت میلگرد فقط یک موضوع فنی نیست، بلکه مستقیما با بهره وری کارگاه و نظم پروژه ارتباط دارد. کارگاهی که پرت بالایی دارد، معمولا با بی نظمی، دوباره کاری و اتلاف زمان مواجه است. نتیجه این وضعیت چیزی جز افزایش هزینه، فشار به بودجه و دشوار شدن کنترل هزینه پروژه نخواهد بود.

به همین دلیل، شناخت درست مفهوم پرت میلگرد اولین قدم برای مدیریت حرفه ای پروژه است. تا زمانی که ندانیم پرت دقیقا چیست و در کجا ایجاد می شود، نمی توانیم انتظار داشته باشیم که هزینه ها به صورت واقعی کنترل شوند یا مصرف مصالح به شکل بهینه پیش برود.

میلگرد چیست و چه نقشی در سازه‌ها دارد؟

میلگرد یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین مقاطع فولادی در صنعت ساخت‌وساز است. این محصول به دلیل مقاومت بالا در برابر کشش، نقش کلیدی در استحکام بتن دارد و از آن برای افزایش مقاومت سازه‌ها استفاده می‌شود، در این مقاله، به بررسی انواع میلگرد، ویژگی‌ها و کاربردهای آن می‌پردازیم:

بیشتر بخوانید

محاسبه پرت میلگرد

محاسبه پرت میلگرد زمانی ارزش واقعی پیدا می کند که فقط به یک عدد کلی ختم نشود و بتواند رفتار مصرف میلگرد در کارگاه را شفاف کند. هدف از این محاسبه، شناسایی محل ایجاد هدررفت میلگرد، کنترل پرت مصالح و در نهایت بهینه سازی مصرف میلگرد است. در ادامه، روش های محاسبه پرت میلگرد را دقیق تر توضیح می دهیم:

1. روش اختلاف بین خرید و مصرف واقعی میلگرد
   در این روش، مبنای محاسبه بسیار ساده اما کاربردی است. ابتدا وزن کل میلگرد خریداری شده بر اساس فاکتور و باسکول ثبت می شود. سپس وزن میلگردی که واقعا در آرماتوربندی سازه مصرف شده، از روی متره نهایی یا لیستوفر اجرایی استخراج می گردد. اختلاف این دو عدد، میزان پرت میلگرد را نشان می دهد.
   این روش بیشتر در پایان پروژه یا در گزارش های کنترلی استفاده می شود و تصویری کلی از وضعیت ضایعات میلگرد ارائه می دهد. اگرچه این روش دلیل دقیق پرت را مشخص نمی کند، اما برای تحلیل مالی و کنترل هزینه پروژه بسیار قابل اتکاست و به مدیر پروژه نشان می دهد چه میزان از سرمایه بدون بازده مصرف شده است.
2. روش درصدی بر اساس متره و برآورد نقشه ها
   در این روش، محاسبه پرت میلگرد از مرحله برنامه ریزی آغاز می شود. ابتدا مقدار میلگرد مورد نیاز بر اساس نقشه های اجرایی و متره دقیق مشخص می گردد. سپس درصدی به عنوان پرت منطقی به این مقدار اضافه می شود تا حجم خرید تعیین شود.
   کاربرد اصلی این روش در زمان سفارش و خرید میلگرد است، جایی که هدف جلوگیری از کسری یا خرید بیش از حد مصالح است. انتخاب درصد پرت در این روش باید بر اساس نوع سازه، شرایط برش و خمکاری و تجربه اجرایی انجام شود. اگر این درصد به درستی انتخاب شود، نقش مهمی در مدیریت مصالح و جلوگیری از افزایش بی دلیل هزینه ها خواهد داشت.
3. روش ثبت برش و باقی مانده های میلگرد در کارگاه
   این روش دقیق ترین و اجرایی ترین شیوه محاسبه پرت میلگرد محسوب می شود. در این مدل، هر عملیات برش میلگرد ثبت می شود؛ یعنی طول میلگرد قبل از برش، طول مصرف شده و طول باقی مانده مشخص می گردد. باقی مانده ها نیز به صورت منظم دسته بندی می شوند تا مشخص شود چه بخشی قابلیت استفاده مجدد دارد.
   مزیت اصلی این روش آن است که پرت میلگرد را در همان لحظه ایجاد شناسایی می کند، نه در پایان پروژه. همین موضوع باعث کاهش چشمگیر هدررفت میلگرد و افزایش بهره وری کارگاه می شود، زیرا اصلاح فرآیندها به صورت زنده و هم زمان با اجرا انجام می گیرد.
4. روش تفکیک پرت قابل استفاده و غیرقابل استفاده
   در این روش، نگاه پروژه به پرت میلگرد تغییر می کند. به جای اینکه همه باقی مانده ها به عنوان ضایعات دیده شوند، پرت به دو دسته قابل استفاده و غیرقابل استفاده تقسیم می شود. این تفکیک کمک می کند بخش قابل توجهی از میلگردهای باقی مانده دوباره به چرخه مصرف میلگرد برگردند.
   اجرای این روش نیازمند هماهنگی بین تیم آرماتوربندی و مدیریت کارگاه است، اما نتیجه آن کاهش واقعی پرت مصالح و بهبود تصمیم گیری در برش، خمکاری و انبارداری خواهد بود. در پروژه هایی که این نگاه حاکم است، پرت میلگرد از یک تهدید هزینه ساز به یک عامل قابل کنترل تبدیل می شود.

در مجموع، هیچ پروژه ای بدون پرت میلگرد نیست، اما تفاوت پروژه حرفه ای با پروژه پرهزینه در این است که پرت به صورت دقیق محاسبه، تحلیل و مدیریت می شود. انتخاب درست روش محاسبه پرت میلگرد، پایه اصلی تصمیم های اجرایی هوشمندانه و کاهش هزینه های پنهان پروژه است.

اهمیت محاسبه پرت میلگرد در پروژه ها

نادیده گرفتن پرت میلگرد یکی از دلایل اصلی خروج پروژه ها از بودجه پیش بینی شده است. زمانی که پرت محاسبه نمی شود، افزایش هزینه ها معمولا به پای قیمت بازار نوشته می شود، در حالی که بخش قابل توجهی از آن ناشی از ضعف در بهره وری کارگاه است.

وقتی پرت میلگرد به صورت شفاف مشخص باشد، امکان اصلاح فرآیندها فراهم می شود. مدیر پروژه می تواند نقاط ضعف اجرا را شناسایی کند، الگوی خرید را اصلاح نماید و مصرف مصالح را به شکل واقعی کنترل کند. نتیجه این رویکرد، کاهش ریسک مالی و افزایش اطمینان در مدیریت هزینه هاست.

درصد استاندارد پرت میلگرد چقدر است؟

در پروژه هایی که نقشه های اجرایی دقیق دارند و آرماتوربندی بر اساس برنامه انجام می شود، درصد پرت میلگرد معمولا بین ۳ تا ۵ درصد در نظر گرفته می شود. این عدد به عنوان پرت منطقی و قابل قبول شناخته می شود.

در سازه های پیچیده یا پروژه هایی که تغییرات اجرایی زیادی دارند، این عدد ممکن است افزایش پیدا کند. با این حال، پرت بالاتر از ۷ درصد معمولا نشانه ضعف در برنامه ریزی، اجرا یا نظارت است و باید به صورت جدی بررسی شود.

جدول بررسی درصد استاندارد پرت میلگرد

عوامل مؤثر بر کاهش یا افزایش پرت میلگرد

پرت میلگرد معمولا یک اتفاق تصادفی نیست، بلکه نتیجه مستقیم نحوه برنامه ریزی، اجرا و مدیریت پروژه است. تجربه کارگاهی نشان می دهد هر جا پرت بالا می رود، ردپای یک یا چند عامل مشخص در آن دیده می شود. شناخت دقیق این عوامل کمک می کند هدررفت میلگرد قبل از تبدیل شدن به هزینه پنهان، شناسایی و کنترل شود. در ادامه، مهم ترین عوامل مؤثر بر کاهش یا افزایش پرت میلگرد را توضیح داده ایم:

• دقت نقشه های اجرایی و لیستوفر میلگرد
  نقشه های دقیق و لیستوفر کامل، پایه اصلی کنترل مصرف میلگرد هستند. زمانی که طول ها، خم ها و جزئیات اجرایی به صورت شفاف مشخص نشده باشند، اکیپ آرماتوربندی مجبور به تصمیم گیری لحظه ای می شود. این تصمیم های لحظه ای اغلب به برش های اضافه و ایجاد پرت مصالح منجر می شوند. هرچه نقشه اجرایی دقیق تر و به روزتر باشد، برش ها هدفمندتر انجام می شوند و پرت میلگرد کاهش پیدا می کند.
• نحوه برنامه ریزی برش و خمکاری
  برش بدون برنامه یکی از اصلی ترین دلایل افزایش ضایعات میلگرد است. وقتی طول های مورد نیاز قبل از شروع کار مشخص نشده باشد، میلگردها به صورت جداگانه و بدون در نظر گرفتن استفاده از باقی مانده ها بریده می شوند. در مقابل، داشتن برنامه برش باعث می شود تکه های باقی مانده در مراحل بعدی مصرف شوند. این موضوع تاثیر مستقیمی بر کاهش پرت و افزایش بهره وری کارگاه دارد.
• تغییرات اجرایی و اصلاح نقشه در حین کار
  هر تغییری که بعد از برش میلگرد اتفاق بیفتد، عملا یک منبع پرت است. اصلاح طول تیرها، تغییر محل ستون ها یا بازنگری جزئیات آرماتوربندی در حین اجرا باعث می شود میلگردهای آماده شده دیگر قابل استفاده نباشند. در پروژه هایی که این تغییرات زیاد است، اگر مدیریت مناسبی وجود نداشته باشد، هدررفت میلگرد به سرعت از کنترل خارج می شود.
• سطح مهارت و تجربه نیروی اجرایی
  تجربه اکیپ آرماتوربندی نقش بسیار مهمی در میزان پرت دارد. نیروی ماهر معمولا قبل از برش، مسیر مصرف میلگرد را در ذهنش مرور می کند و سعی می کند با کمترین برش، بیشترین استفاده را داشته باشد. در مقابل، نیروی کم تجربه بیشتر دچار برش های اشتباه می شود و همین موضوع باعث افزایش پرت مصالح و مصرف بیش از حد میلگرد خواهد شد.
• مدیریت انبار، دپو و نگهداری میلگرد
  پرت میلگرد همیشه نتیجه برش نیست. دپوی نامناسب، تماس مستقیم با زمین، رطوبت و جابجایی های غیراصولی باعث آسیب دیدن میلگرد می شود. میلگرد خم شده، زنگ زده یا آلوده به گل و سیمان، عملا از چرخه مصرف خارج می شود و به ضایعات میلگرد تبدیل خواهد شد. مدیریت صحیح انبار یکی از ساده ترین و در عین حال مؤثرترین راه ها برای کاهش پرت است.
• نظم کارگاه و هماهنگی بین تیم ها
  کارگاهی که نظم ندارد، معمولا پرت بالایی هم دارد. نبود هماهنگی بین دفتر فنی، اکیپ اجرا و انبار باعث می شود میلگردها زودتر از موعد بریده شوند یا بدون نیاز واقعی آماده سازی شوند. این بی نظمی مستقیما روی کنترل هزینه پروژه اثر می گذارد و باعث افزایش مصرف بدون بازده می شود.
• نحوه نظارت و پایش مصرف میلگرد
  پروژه هایی که مصرف میلگرد در آن ها به صورت روزانه یا هفتگی پایش نمی شود، معمولا پرت پنهان بالایی دارند. وقتی نظارت مستمر وجود نداشته باشد، خطاها انباشته می شوند و در پایان پروژه به صورت یک عدد بزرگ خودشان را نشان می دهند. پایش منظم مصرف، امکان اصلاح سریع و جلوگیری از تکرار اشتباه را فراهم می کند و نقش کلیدی در کاهش پرت میلگرد دارد.

در نهایت، کاهش پرت میلگرد نتیجه یک اقدام واحد نیست، بلکه حاصل مجموعه ای از تصمیم های درست در طراحی، اجرا و مدیریت کارگاه است. هر کدام از این عوامل اگر به درستی کنترل شوند، می توانند سهم قابل توجهی در کاهش پرت مصالح و بهبود عملکرد مالی پروژه داشته باشند.

بهترین روش‌های برش و خمکاری میلگرد

در دنیای ساخت‌وساز، میلگردها نقش اساسی در استحکام و پایداری سازه‌ها ایفا می‌کنند. اما تنها انتخاب نوع میلگرد کافی نیست، بلکه نحوه‌ی برش و خمکاری آن‌ها نیز تأثیر زیادی بر عملکرد نهایی سازه دارد، در این مقاله قصد داریم بهترین روش‌های برش و خمکاری میلگرد را بررسی کنیم، ابزارهای مورد استفاده را معرفی کنیم و به نکات مهم اجرایی در این فرآیند بپردازیم:

بیشتر بخوانید

نحوه کاهش هزینه پروژه با محاسبه پرت میلگرد

زمانی که پرت میلگرد به صورت مستمر محاسبه و پایش شود، تصمیم های اجرایی دقیق تر خواهند شد. خرید میلگرد بر اساس نیاز واقعی انجام می شود و از سفارش های بیش از حد جلوگیری می گردد. این موضوع مستقیما به کنترل هزینه پروژه کمک می کند.

از طرف دیگر، کاهش پرت باعث آزاد شدن بخشی از سرمایه پروژه می شود که می تواند در بخش های مهم تر مورد استفاده قرار گیرد. این نگاه، پروژه را از حالت واکنشی خارج کرده و به سمت مدیریت پیشگیرانه هزینه ها سوق می دهد.

راهکارهای کاهش پرت میلگرد

کاهش پرت میلگرد بیشتر از آنکه به ابزار و هزینه اضافه نیاز داشته باشد، به نگاه درست و تصمیم های به موقع وابسته است. تجربه پروژه های اجرایی نشان می دهد وقتی پرت میلگرد به عنوان یک شاخص قابل کنترل دیده می شود، می توان با چند اقدام اصولی، هدررفت میلگرد و پرت مصالح را به شکل محسوسی کاهش داد. در ادامه، مهم ترین راهکارهای عملی کاهش پرت میلگرد را مرحله به مرحله توضیح داده ایم:

1. تهیه برنامه دقیق برش قبل از شروع اجرا
   اولین و مهم ترین گام برای کاهش پرت میلگرد، داشتن برنامه برش مشخص است. وقتی طول ها و تعداد قطعات قبل از شروع آرماتوربندی مشخص باشند، برش ها هدفمند انجام می شوند و احتمال ایجاد تکه های بلااستفاده به حداقل می رسد. این برنامه باعث می شود هر شاخه میلگرد تا جای ممکن به صورت کامل مصرف شود و مصرف میلگرد از حالت تجربی خارج شود.
2. استفاده برنامه ریزی شده از باقی مانده های میلگرد
   بخش زیادی از پرت میلگرد در واقع پرت بالقوه است، نه دورریز قطعی. تکه های باقی مانده اگر به موقع شناسایی شوند، می توانند در خاموت، سنجاقی، رکابی یا المان های فرعی سازه استفاده شوند. شرط موفقیت این راهکار، ثبت و دسته بندی باقی مانده هاست تا این میلگردها فراموش نشوند و به ضایعات میلگرد تبدیل نگردند.
3. هماهنگی مستمر بین دفتر فنی و اکیپ اجرا
   بسیاری از پرت ها زمانی ایجاد می شوند که اجرا جلوتر از تصمیم های فنی حرکت می کند. هماهنگی مداوم بین دفتر فنی و تیم اجرایی باعث می شود تغییرات نقشه قبل از برش اعمال شوند، نه بعد از آن. این هماهنگی ساده، نقش مهمی در کاهش هدررفت میلگرد و افزایش دقت اجرا دارد.
4. کنترل و پایش روزانه مصرف میلگرد در کارگاه
   وقتی مصرف میلگرد به صورت مستمر پایش شود، پرت در همان مراحل اولیه شناسایی می شود. ثبت روزانه ورود، خروج و مصرف میلگرد کمک می کند انحراف از برنامه خیلی زود دیده شود. این کار باعث می شود اصلاح مسیر سریع انجام شود و کنترل هزینه پروژه از حالت واکنشی خارج گردد.
5. بهبود شرایط دپو و نگهداری میلگرد
   نگهداری نامناسب میلگرد یکی از منابع پنهان پرت است. دپوی میلگرد روی زمین مرطوب، جابجایی غیراصولی یا انبار بدون نظم باعث خم شدگی، زنگ زدگی و آسیب فیزیکی می شود. با ایجاد شرایط مناسب دپو، تفکیک سایزها و رعایت اصول نگهداری، بخش قابل توجهی از پرت مصالح بدون هیچ هزینه اضافی کاهش پیدا می کند.
6. آموزش و ارتقای مهارت نیروی اجرایی
   نیروی اجرایی آگاه و باتجربه، قبل از برش به مصرف نهایی میلگرد فکر می کند. آموزش ساده اما هدفمند درباره نحوه برش، استفاده از باقی مانده ها و اهمیت کاهش پرت، تاثیر مستقیم بر عملکرد کارگاه دارد. این آموزش ها در بلندمدت باعث افزایش بهره وری کارگاه و کاهش مصرف غیرضروری میلگرد می شوند.
7. تفکیک پرت قابل استفاده از پرت غیرقابل استفاده
   همه پرت ها یکسان نیستند. وقتی پرت میلگرد تفکیک شود، نگاه پروژه از دورریز محور به بهینه سازی محور تغییر می کند. در این حالت، تنها بخش کوچکی از پرت به عنوان ضایعات واقعی در نظر گرفته می شود و بخش قابل استفاده دوباره وارد چرخه مصرف می گردد. این رویکرد، یکی از موثرترین راهکارها برای کاهش واقعی هزینه هاست.

در مجموع، کاهش پرت میلگرد نتیجه مجموعه ای از تصمیم های ساده اما دقیق است. هر پروژه ای که این راهکارها را به صورت منسجم اجرا کند، نه تنها پرت کمتری خواهد داشت، بلکه نظم اجرایی بالاتر، مصرف کنترل شده تر و مدیریت مالی شفاف تری را تجربه خواهد کرد.

جمع بندی

محاسبه پرت میلگرد یکی از مهم ترین ابزارهای کنترلی در پروژه های عمرانی است که تاثیر مستقیم بر کنترل هزینه پروژه، مدیریت مصالح و افزایش بهره وری کارگاه دارد. زمانی که پرت میلگرد به صورت دقیق شناسایی و تحلیل شود، می توان از هدررفت میلگرد جلوگیری کرد، مصرف میلگرد را بهینه ساخت و بخش قابل توجهی از هزینه های پنهان پروژه را کاهش داد. تجربه پروژه های اجرایی نشان می دهد تمرکز بر کاهش پرت مصالح نه تنها باعث صرفه جویی مالی می شود، بلکه کیفیت اجرا و نظم کارگاه را نیز بهبود می دهد.

برای داشتن خریدی آگاهانه و انتخاب مقطع فولادی متناسب با نیاز پروژه، بهره‌مندی از مشاوره تخصصی امری ضروری است، کارشناسان مجرب و حرفه‌ای ما در آهن اینجا با تسلط کامل بر بازار آهن و شناخت دقیق نیازهای فنی، آماده‌اند تا مشاوره‌ای سودمند و کاربردی به شما ارائه دهند. این مشاوره به شما کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتر، انتخابی دقیق‌تر و اقتصادی‌تر داشته باشید.