بررسی تابیدگی و پیچش در پروفیل های ساختمانی

فهرست مقاله

شاید در ظاهر، تاب برداشتن یک شاخه پروفیل مسئله بزرگی به نظر نرسد، اما در اجرا، تجربه ما در پروژه های مختلف نشان داده که همین ایراد کوچک می تواند دردسرهای بزرگی مثل سخت شدن نصب، افت کیفیت کار و حتی افزایش هزینه نهایی پروژه ایجاد کند. این موضوع در کارهای ظریف مثل اجرای چهارچوب، سازه های سبک، سقف شیروانی یا اتصال های دقیق، اهمیت بیشتری پیدا می کند.

«اگر قصد خرید پروفیل یا قوطی آهنی دارید، اولین قدم آگاهی از قیمت روز پروفیل است. ما در آهن اینجا قیمت‌ها را به‌صورت لحظه‌ای و معتبر در اختیار شما قرار داده‌ایم تا بتوانید انتخابی مطمئن داشته باشید، بنابر این پیشنهاد می کنیم سری به صفحه قیمت پروفیل بزنید»

در ادامه به بررسی تابیدگی و پیچش در پروفیل های ساختمانی و تمام مواردی که برای شناخت، تشخیص، جلوگیری و انتخاب پروفیل سالم نیاز دارید، می پردازیم، پس در ادامه با اهن اینجا همراه باشید.

منظور از تابیدگی و پیچش پروفیل چیست؟

وقتی در کارگاه یا محل پروژه یک شاخه پروفیل را برمی دارید و از انتهای آن نگاه می کنید، انتظار دارید که داخل پروفیل مثل یک خط مستقیم دیده شود. اما گاهی در همان نگاه اول متوجه می شوید که خطوط داخلی صاف نیستند، زاویه ها یکسان به نظر نمی رسند یا یکی از دیواره ها کمی به سمت داخل جمع شده است. دقیقا همین وضعیت را تابیدگی پروفیل یا پیچش پروفیل می نامند.

تابیدگی یعنی پروفیل در طول خود از حالت طبیعی خارج شده و بخشی از آن موج دار، کج یا چرخیده است. این چرخش معمولا ملایم شروع می شود و هرچه به انتهای شاخه نزدیک تر می شوید، بیشتر خودش را نشان می دهد. پیچش هم زمانی اتفاق می افتد که پروفیل در امتداد طولش مثل یک نوار پیچ خورده کمی دور خودش بچرخد و زاویه های مقطع دیگر ۹۰ درجه واقعی نباشند.

در ظاهر شاید این تغییر کوچک خیلی مهم به نظر نرسد، اما هر کسی که تجربه کار اجرایی داشته باشد می داند که یک پروفیل تاب برداشته می تواند کل روند نصب را سخت کند. در پروژه های ما بارها پیش آمده که نصاب ها به اندازه گیری و تراز شک کرده اند، اما وقتی پروفیل را از انتها نگاه کردیم، متوجه انحراف محوری شدیم و کل مشکل همان بوده است. یعنی قبل از اینکه حتی بخواهیم نصب را شروع کنیم، باید پروفیل معیوب را جدا می کردیم.

بررسی تابیدگی و پیچش در پروفیل های ساختمانی
بررسی تابیدگی و پیچش در پروفیل های ساختمانی

علت این اتفاق هم همیشه یکسان نیست. گاهی پروفیلی که به دستتان رسیده از ورقی تولید شده که تنش پسماند زیادی داشته و هنگام شکل دهی، بدنتوانسته خودش را صاف نگه دارد. گاهی در کارخانه، غلتک های دستگاه رول فرمینگ درست تنظیم نشده اند و پروفیل از همان خط تولید با دو پهلو شدن یا پیچ خوردگی خفیف خارج شده است. حتی در انبار هم اگر شاخه ها روی هم درست چیده نشوند، فشار وزن باعث تاب برداشتن پروفیل ها می شود.

نکته مهم این است که تابیدگی همیشه با اندازه گیری دقیق مشخص نمی شود. بعضی تاب ها خیلی ظریف و ریز هستند و فقط وقتی پروفیل را از امتداد طول نگاه می کنید، دیده می شوند. همین مقدار کوچک می تواند باعث شود پروفیل روی زیرسازی درست ننشیند، در زمان جوشکاری فاصله ایجاد شود یا هنگام بستن پیچ و مهره، اتصال لق بزند.

در نهایت، تابیدگی یعنی پروفیل دیگر رفتاری شبیه یک عضو سازه ای استاندارد ندارد. به جای اینکه خطی، مستقیم و متقارن باشد، یک انحراف کوچک در آن وجود دارد. و تجربه نشان داده که همین انحراف ظاهراً ساده، اگر در زمان خرید یا قبل از نصب تشخیص داده نشود، بعدها دردسرهای بسیار بزرگ تری ایجاد می کند.

پروفیل چیست

پروفیل فولادی یکی از پرکاربردترین محصولات در صنعت ساختمان و سازه‌های فلزی است که به دلیل استحکام بالا، یکنواختی در ابعاد و قابلیت جوشکاری آسان، جایگاه ویژه‌ای در میان مقاطع فولادی دارد، در این مقاله به پروفیل، ویژگی ها، کاربرد ها و انواع آن، مشخصات فنی و مراحل تولید آن می پردازیم:

بیشتر بخوانید

چرا بررسی تابیدگی پروفیل مهم است؟

بررسی تابیدگی پروفیل یکی از مهم ترین کارهایی است که قبل از نصب باید انجام شود. هرچقدر در نقشه ها همه چیز دقیق باشد، اما اگر پروفیلی که در دست اجرا قرار می گیرد صاف و استاندارد نباشد، نتیجه نهایی هیچ وقت کیفیت لازم را نخواهد داشت. در پروژه های واقعی بارها دیده ایم که یک تابیدگی کوچک، باعث چند برابر شدن زمان اجرا و ایجاد مشکلاتی شده که حتی کارشناسان هم ابتدا دلیلش را متوجه نمی شدند.

بررسی تابیدگی و پیچش در پروفیل های ساختمانی
بررسی تابیدگی و پیچش در پروفیل های ساختمانی

در ادامه مهم ترین دلایل اهمیت این کار را با جزئیات کامل توضیح می دهیم:

  1. تاثیر مستقیم بر استحکام و عملکرد سازه
    پروفیلی که دچار پیچش یا انحراف محوری شده باشد، بار را به صورت غیر یکنواخت منتقل می کند. یعنی بخشی از مقطع بیشتر از حد معمول تحت تنش قرار می گیرد و بخشی دیگر کمتر. این حالت باعث ایجاد نقاط ضعف می شود. اگر این پروفیل در اعضای باربر، تیرهای فرعی یا بخش های سازه سبک استفاده شود، در آینده ممکن است رفتار غیرقابل پیش بینی از خود نشان دهد. هرچه سازه ظریف تر باشد، تاثیر این تابیدگی بیشتر خواهد بود.
  2. مشکل در نشستن پروفیل روی زیرسازی و سطح کار
    در پروژه های اجرا، مهم ترین نکته این است که پروفیل باید در لحظه نصب، بدون زور اضافه روی سطح بنشیند. اما وقتی پروفیل تاب دارد، یا لبه ها صاف نیستند، سطح تماس ناقص می شود. نتیجه اش این است که نصاب مجبور می شود از گیره، فشار یا ضربه استفاده کند تا پروفیل را در جای درست نگه دارد. این وضعیت هم باعث کند شدن کار می شود و هم احتمال خطا را زیاد می کند.
  3. اختلال در شکل گیری اتصالات دقیق مثل جوشکاری یا پیچ و مهره
    اتصالات سازه ای، مخصوصا در کارهای حساس مثل سقف های خرپایی یا چهارچوب درب، نیاز به زاویه های دقیق دارند. اگر پروفیل تاب داشته باشد، هنگام جوشکاری لبه ها با هم هم راستا نمی شوند. این یعنی یا اتصال کج می شود، یا کیفیت جوش پایین می آید، یا بعد از سرد شدن، پروفیل دوباره از جای خود حرکت می کند. در اتصالات پیچ و مهره ای نیز تابیدگی باعث می شود صفحات به صورت کامل به هم نچسبند و اتصال لق باشد.
  4. ایجاد خطاهای تکراری و سخت شدن ترازکاری
    گاهی یک تیم اجرا چند ساعت وقت صرف تراز کردن و محکم کردن یک بخش می کند، اما خروجی کار باز هم درست نیست. در تجربه ما، وقتی پروفیل تاب داشته باشد، حتی با دقت کامل هم نمی توان زاویه ها را دقیق گرفت. همین باعث تکرار کار، مصرف انرژی اضافی و ایجاد نارضایتی در اجرای نهایی می شود.
  5. کاهش دقت در پروژه های معماری، نما یا چهارچوب
    خیلی از کارها مثل زیرسازی نما، اجرای چهارچوب های فلزی یا سازه های سبک معماری، به ظرافت وابسته هستند. تابیدگی در این بخش ها به راحتی دیده می شود. مثلا چهارچوبی که حتی کمی تاب داشته باشد، در زمان نصب درب، از همان ابتدا مشکل ایجاد می کند. یا زیرسازی نما موج دار می شود و ظاهر نهایی کار خراب می شود.
  6. تاثیر منفی روی کیفیت رنگ و پوشش نهایی
    پروفیل تاب خورده معمولا نقاطی دارد که تنش بیشتری را تحمل می کنند. این نقاط زمانی که رنگ یا پوشش گالوانیزه روی آنها اعمال می شود، رفتار یکسانی ندارند. نتیجه این می شود که رنگ ترک می خورد، پوسته می شود یا بخشی از پوشش زودتر از دست می رود. این موضوع مخصوصاً در سازه هایی که در معرض رطوبت یا شرایط جوی قرار دارند بسیار مهم است.
  7. کاهش عمر مفید و پایداری سازه در بلندمدت
    پروفیلی که تاب دارد، تحت بارهای بلندمدت یا نوسانی مثل باد، بار برف یا لرزش سازه، بیشتر دچار تغییر شکل دائمی می شود. به این حالت رفتار خزشی یا تغییر شکل تدریجی می گویند. یعنی در درازمدت، سازه به آرامی از وضعیت اولیه خارج می شود و نیاز به تعمیر یا تقویت پیدا می کند.
  8. افزایش محسوس هزینه های پروژه
    از افزایش زمان اجرا گرفته تا دوباره کاری ها، اصلاح دستی، جوشکاری بیشتر یا حتی تعویض کامل بخشی از سازه؛ همه این موارد هزینه پروژه را بالا می برد. بسیاری از این هزینه ها پنهان هستند و کارفرما حتی متوجه نمی شود که منشا آنها یک پروفیل تابدار بوده است.
  9. ایجاد خطا در روند مونتاژ و هماهنگی قطعات
    در سازه هایی که قطعات از قبل ساخته و در محل پروژه مونتاژ می شوند، تابیدگی پروفیل مثل یک دومینو عمل می کند. یعنی یک قطعه که تاب دارد، بقیه قطعات متصل به آن را هم دچار انحراف می کند و در نهایت کل مجموعه از حالت استاندارد خارج می شود.

به طور کلی، تابیدگی یک ایراد کوچک ظاهری نیست؛ یک علامت هشدار است که نشان می دهد پروفیل در مسیر تولید یا انبارداری مشکل داشته و حالا می تواند کل روند اجرا را تحت تاثیر قرار دهد. بررسی دقیق همین نکته کوچک، نتیجه اجرای کل پروژه را چند برابر بهتر و ایمن تر می کند.

نشانه های تابیدگی یا پیچش پروفیل

قبل از اینکه وارد بررسی فنی روش های تشخیص شویم، شناخت دقیق نشانه هایی که در ظاهر پروفیل دیده می شوند اهمیت زیادی دارد. در بسیاری از پروژه ها، همین نشانه های ساده به راحتی قابل مشاهده هستند و اگر در همان ابتدا تشخیص داده شوند، از ورود پروفیل معیوب به مرحله نصب جلوگیری می کنند. تابیدگی همیشه به صورت واضح و یکنواخت دیده نمی شود؛ گاهی در یک نقطه کوچک شروع می شود و در طول شاخه ادامه پیدا می کند. به همین دلیل شناخت رفتار ظاهری تابیدگی پروفیل و پیچش پروفیل کمک می کند قبل از هر اقدامی کیفیت پروفیل را بسنجیم.

در جدول زیر، رایج ترین نشانه های عیب سطحی مرتبط با تابیدگی با توضیحات کامل آورده شده است:

نشانهتوضیح کامل
موج طولیایجاد موج های ریز یا بلند در امتداد طول پروفیل که معمولاً حاصل تنش پسماند ورق یا تنظیم نبودن غلتک ها در تولید است. این موج ها باعث می شوند پروفیل روی سطح کار به صورت یکنواخت ننشیند و هنگام نصب دائماً عقب بزند یا لق بزند.
پیچ خوردگی مقطعوقتی یکی از دیواره ها نسبت به دیواره دیگر چرخش پیدا کرده باشد، مقطع پروفیل به شکل توربین یا پیچ خورده دیده می شود. این حالت عموماً نتیجه پیچش طولی در مراحل شکل دهی است و در نگاه از انتهای پروفیل به وضوح مشخص می شود.
دو پهلو شدن (جمع شدگی یک دیواره)در این حالت یکی از دیواره های پروفیل کمی به سمت داخل جمع شده و تقارن مقطع از بین می رود. این موضوع باعث می شود لبه ها به شکل ناهمگون دیده شوند و هنگام اتصال، فاصله ها و زاویه ها درست شکل نگیرند.
لبه های کج یا ناهمراستالبه های پروفیل در یک خط مستقیم قرار ندارند و کمی به سمت داخل یا بیرون انحراف دارند. این عیب معمولاً هنگام نصب نمایان می شود و باعث می شود اتصال ها یکدست نباشند و کار نهایی حالت موج دار پیدا کند.
انحراف محوری در طول پروفیلخط مرکزی پروفیل از مسیر مستقیم خارج شده و شاخه در طول خود کمی به سمت چپ یا راست تمایل پیدا می کند. این نشانه باعث می شود پروفیل روی زیرسازی درست قرار نگیرد و در پروژه هایی که نیاز به تراز دقیق دارند، مشکل ایجاد کند.
اختلاف ضخامت در بدنهتفاوت ضخامت در دیواره های پروفیل معمولاً نشانه ضعف تولید یا تنظیم نبودن دستگاه است. این اختلاف باعث می شود بخشی از پروفیل زودتر تاب بردارد و انحراف ایجاد شود. این مسئله معمولاً در پروفیل های سبک و غیراستاندارد دیده می شود.
خمش یا قوس نامتقارندر برخی شاخه ها، به جای پیچش، تمام بدنه دچار قوس ملایم می شود. هرچند این حالت بیشتر شبیه خمش است تا پیچش، اما در عمل همان اثر را دارد و باعث خروج پروفیل از حالت استاندارد می شود.

روش های بررسی تابیدگی و پیچش پروفیل

برای اینکه بتوانیم تابیدگی پروفیل یا پیچش پروفیل را دقیق تشخیص دهیم، لازم است از روش هایی استفاده کنیم که هم سریع باشند و هم خطای دید یا اشتباه انسانی را به حداقل برسانند. در پروژه های واقعی، هرکدام از این روش ها در شرایط مختلف کاربرد دارند و ترکیب آنها می تواند بهترین نتیجه را بدهد. موارد زیر کامل ترین و مطمئن ترین روش های بررسی تابیدگی هستند:

بررسی تابیدگی و پیچش در پروفیل های ساختمانی
بررسی تابیدگی و پیچش در پروفیل های ساختمانی
  • نگاه کردن در امتداد طول پروفیل
    یکی از ساده ترین و در عین حال موثرترین روش ها این است که پروفیل را از یک سر گرفته و در امتداد طولش نگاه کنید. اگر پروفیل سالم باشد، خطوط داخلی کاملاً مستقیم دیده می شوند. اما اگر پیچش طولی یا انحراف محوری وجود داشته باشد، خطوط داخلی شکسته یا موج دار به نظر می رسند. این روش در بسیاری از پروژه ها، اولین نشانه تابیدگی را نشان می دهد.
  • استفاده از خط کش بلند یا ریسمان تراز
    قرار دادن خط کش فلزی بلند یا ریسمان سفید سفت روی لبه پروفیل کمک می کند حتی کوچک ترین انحراف ها دیده شوند. اگر قسمتی از پروفیل بالا یا پایین زده باشد، فاصله بین خط کش و لبه پروفیل متفاوت می شود و این فاصله نشانه تاب است. این روش در پروفیل هایی مثل قوطی، نبشی و ناودانی بسیار کاربردی است.
  • گذاشتن پروفیل روی سطح کاملاً صاف
    یک سطح صاف مثل میز فلزی صنعتی، کف بتنی صاف یا ورق ضخیم بهترین گزینه برای تست تابیدگی است. اگر پروفیل تاب داشته باشد:
    روی سطح لق می زند
    یکی از لبه ها بالا می آید
    طول پروفیل کامل روی سطح نمی نشیند

    این روش مخصوصاً برای تشخیص موج طولی و دو پهلو شدن بسیار دقیق است.
  • اندازه گیری با گونیا و کولیس
    برای پروفیل هایی که در اتصالات دقیق استفاده می شوند، مثل چهارچوب یا سازه های ظریف، استفاده از ابزار اندازه گیری ضروری است. قرار دادن گونیا روی مقطع پروفیل نشان می دهد زاویه ها دقیقاً ۹۰ درجه هستند یا خیر. کولیس نیز برای اندازه گیری ضخامت های نامتقارن کمک زیادی می کند.
  • بررسی مقطع پروفیل در چند نقطه مختلف
    تابیدگی همیشه یکسان نیست و ممکن است در طول شاخه تغییر کند. برای همین باید مقطع پروفیل را در فاصله های مختلف بررسی کرد. اگر شکل مقطع در یک نقطه با نقطه دیگر متفاوت باشد، معمولاً نشانه وجود پیچش یا جمع شدگی دیواره است.
  • چرخاندن پروفیل روی زمین یا میز صاف
    اگر پروفیل را روی سطح صاف بگذارید و آن را کمی جلو و عقب کنید، اگر تاب داشته باشد حرکت آن روان و مستقیم نیست. معمولاً پروفیل های تابدار در حرکت، به یک سمت کشیده می شوند یا در بعضی نقاط گیر می کنند.
  • استفاده از نور جانبی برای تشخیص موج و ناهمسطحی
    قرار دادن پروفیل در مقابل نور مایل، بهترین روش برای تشخیص موج طولی و لبه های ناهمگون است. نور از یک سمت باعث می شود سایه های ریز روی سطح تشکیل شود و کوچک ترین موج یا برآمدگی مشخص شود.
  • بررسی حالت قرارگیری پروفیل در کنار پروفیل های سالم
    قرار دادن پروفیل مشکوک کنار چند پروفیل سالم و استاندارد، ساده ترین روش مقایسه است. اگر یک پروفیل در جمع هم نوع های خود از راستا خارج باشد، تابیدگی آن به وضوح دیده می شود.
  • تست لبه ها با لمس دست
    در بسیاری از موارد، ناهمواری ها و جمع شدگی های سطحی با لمس کردن لبه ها کاملاً حس می شود. دست انسان به طور طبیعی قادر است تغییرات نامنظم سطح را تشخیص دهد، مخصوصاً در پروفیل های با ضخامت کم.
  • استفاده از ابزارهای اندازه گیری لیزری در پروژه های حساس
    در پروژه های بسیار دقیق، ابزارهای لیزری برای اندازه گیری انحراف طولی استفاده می شوند. این ابزارها موقعیت نقاط مختلف پروفیل را اندازه گیری کرده و نتیجه را با خط مستقیم مقایسه می کنند. این روش برای سازه های صنعتی یا سازه های با تلرانس کم عالی است.

عوامل موثر بر ایجاد تابیدگی در پروفیل

تابیدگی در پروفیل چیزی نیست که تصادفی یا ناگهانی اتفاق بیفتد. معمولا ریشه آن از یکی از مراحل تولید، شکل دهی، انبارداری یا جابجایی شروع می شود. در بسیاری از بررسی هایی که در پروژه ها انجام داده ایم، مشخص شده که پروفیل از همان لحظه خروج از خط تولید دچار موج طولی، دو پهلو شدن یا پیچش طولی بوده و این ایراد بعدها در زمان نصب خودش را نشان داده است. شناخت کامل این عوامل کمک می کند هنگام خرید یا دریافت بار، شاخه ها را دقیق تر بررسی کنیم و احتمال ورود پروفیل معیوب به پروژه را کاهش دهیم:

  1. کیفیت پایین ورق خام و وجود تنش پسماند
    وقتی ورق اولیه دچار تنش پسماند باشد، در زمان عبور از غلتک های رول فرمینگ، واکنش یکنواختی نشان نمی دهد. بخشی از ورق سریع تر تغییر شکل می دهد و بخشی دیگر مقاومت بیشتری از خود نشان می دهد. نتیجه آن ایجاد موج ریز، خمش نامتقارن یا پیچش خفیف در طول پروفیل است. این مشکل مخصوصاً در ورق هایی دیده می شود که از شمش بی کیفیت یا فرآیند نورد غیر استاندارد تولید شده اند و ظاهر سالمشان لزوماً نشان دهنده کیفیت واقعی نیست.
  2. تنظیم نبودن غلتک های خط تولید
    دستگاه رول فرمینگ باید با دقت میلیمتری تنظیم شود. اگر حتی یکی از غلتک ها کمی کج باشد یا فشار نامتقارن وارد کند، ورق در مسیر شکل دهی از حالت طبیعی خارج می شود. این موضوع باعث دو پهلو شدن دیواره ها، پیچش طولی، باز شدگی یک سمت یا موج موضعی می شود. این ایراد معمولاً در کارخانه هایی دیده می شود که سرعت تولید بالا دارند یا دستگاه ها بعد از سرویس، به درستی کالیبره نشده اند.
  3. سرعت بیش از حد تولید و فرصت ندادن به ورق برای تثبیت شکل
    تولید با سرعت بالا همیشه علامت کیفیت نیست. وقتی سرعت پیشروی ورق زیاد باشد، ورق فرصت کافی برای تثبیت شکل خود ندارد و اختلاف تنش ها در دیواره ها باقی می ماند. پروفیل خروجی شاید در همان لحظه سالم به نظر برسد، اما چند ساعت بعد تاب برمی دارد، یا در طول حمل و انبارداری دچار قوس ملایم می شود. این نوع تابیدگی در پروفیل های سبک بیشتر دیده می شود.
  4. خنک کاری نامناسب و اختلاف دمایی در خط تولید
    اگر پروفیل بعد از شکل دهی به طور یکنواخت سرد نشود، بخش هایی که زودتر خنک می شوند نسبت به بخش هایی که دیرتر سرد می شوند، انقباض بیشتری پیدا می کنند. این اختلاف انقباض باعث انحراف محوری، پیچش تدریجی و جمع شدگی لبه ها می شود. سیستم خنک کاری باید کاملاً یکنواخت باشد تا پروفیل تعادل حرارتی پیدا کند.
  5. ضخامت نامناسب یا تلرانس خارج از استاندارد در ورق
    ورق هایی که ضخامت آنها از مقدار استاندارد کمتر است، مقاومت کافی در برابر تنش های خط تولید ندارند. این ورق ها خیلی راحت تر دچار موج، دو پهلو شدن یا پیچش می شوند. حتی اختلاف های کوچک در ضخامت دیواره ها نیز باعث می شود پروفیل در طول زمان از راستای خود خارج شود.
  6. ایرادات جوش در پروفیل های درزدار
    در پروفیل هایی که دارای درز جوش هستند، اگر حرارت جوش بیش از حد بالا باشد، لبه ها جمع می شوند. اگر فشار غلتک روی seam یکنواخت نباشد، یک سمت پروفیل بیشتر فشرده می شود. این موارد منجر به پیچش موضعی، ناهمسانی لبه ها و موج دار شدن مقطع می شود. جوش ضعیف یا جوش با سرعت نامناسب نیز در آینده باعث تابیدگی تدریجی می شود.
  7. انبارداری نادرست و چیدمان غیراصولی شاخه ها
    اگر پروفیل ها روی سطح ناهموار قرار بگیرند یا وزن بار فقط به چند شاخه فشار بیاورد، شاخه ها به مرور دچار تابیدگی تدریجی می شوند. همچنین قرار دادن شاخه ها به صورت ضربدری یا انبار کردن آنها در محیط های مرطوب، باعث ایجاد قوس طولی یا پیچش خفیف می شود. بسیاری از پروفیل هایی که در پروژه ها مشکل ایجاد کرده اند، در هنگام خروج از کارخانه سالم بوده اند اما در انبار به دلیل فشار نامتقارن بار، تاب برداشته اند.
  8. جابجایی نادرست هنگام بارگیری یا تخلیه
    ضربه خوردن پروفیل در اثر برخورد با زمین یا لیفتراک، کشیده شدن روی سطح زبر یا بلند کردن نامتعادل، باعث تغییر شکل مقطع می شود. پروفیل های سبک بیش از پروفیل های سنگین در برابر این آسیب ها حساس هستند و ممکن است در اثر همین ضربه ها دچار اعوجاج نقطه ای یا خمش ناگهانی شوند که بعداً در نصب کاملاً مشخص می شود.
  9. تغییرات شدید دما و رطوبت در محل نگهداری
    انبساط و انقباض ناهمگون ناشی از رطوبت بالا، سایه آفتاب یا اختلاف دمای محیط باعث می شود پروفیل به آرامی از راستای اصلی خود خارج شود. در انبارهای روباز که تهویه مناسب ندارند، این مشکل بسیار رایج است و پروفیل بعد از مدتی دچار قوس طولی یا انحراف محوری می شود.
  10. برش نامناسب و زاویه دار در انتهای شاخه ها
    اگر برش پروفیل با اره نواری یا هوا برش دقیق انجام نشود و زاویه برش کج باشد، انتهای پروفیل تحت تنش نامتعادل قرار می گیرد. همین تنش باعث می شود در طول زمان مقطع پروفیل تاب بخورد، لبه ها جمع شوند یا موج ایجاد شود. این مشکل اغلب در کارگاه های کوچک که ابزار غیر استاندارد استفاده می شود دیده می شود.

بررسی عوامل موثر بر ایجاد تابیدگی در پروفیل

عامل موثرتوضیح کامل
کیفیت پایین ورق خام و وجود تنش پسماندورق هایی که در فرآیند نورد دچار تنش پسماند هستند، هنگام عبور از غلتک ها به صورت یکنواخت تغییر شکل نمی دهند. بخشی از ورق زودتر خم می شود و بخشی دیگر مقاومت بیشتری نشان می دهد، در نتیجه پروفیل خروجی دچار موج طولی، خمش جزئی یا پیچش خفیف می شود.
تنظیم نبودن غلتک های خط تولیدهرگونه خطا در تنظیم غلتک ها باعث فشار نامتقارن روی ورق می شود و ورق از راستای طبیعی خارج می شود. نتیجه آن دو پهلو شدن، پیچش طولی، موج موضعی یا باز شدگی لبه ها است. این مشکل معمولا در خطوط تولید با سرعت بالا یا دستگاه های تنظیم نشده دیده می شود.
سرعت بیش از حد تولیدافزایش سرعت تولید باعث می شود ورق فرصت تثبیت شکل نداشته باشد. اختلاف تنش ها در ورق باقی می ماند و پروفیل چند ساعت بعد از تولید دچار تابیدگی تدریجی یا قوس طولی می شود. این حالت مخصوصاً در پروفیل های سبک رایج است.
خنک کاری نامناسب و اختلاف دمااگر پروفیل پس از شکل دهی به طور یکنواخت سرد نشود، بخش هایی که زودتر خنک می شوند بیشتر منقبض می شوند. این اختلاف باعث ایجاد انحراف محوری، پیچش ملایم یا جمع شدگی لبه ها می شود.
ضخامت نامناسب یا تلرانس خارج از استانداردورق های کم ضخامت یا دارای تلرانس ناهماهنگ، مقاومت کافی در برابر تنش های شکل دهی ندارند و به سرعت تاب برمی دارند. اختلاف ضخامت در دیواره ها هم باعث عدم تعادل و ایجاد دو پهلو شدن یا پیچش طولی می شود.
ایرادات جوش در پروفیل های درزدارحرارت بیش از حد جوش یا فشار نامتقارن غلتک seam باعث جمع شدگی یا باز شدگی لبه ها می شود. این مسئله منجر به پیچش موضعی، ناهمراستایی لبه ها و موج دار شدن مقطع می شود. کیفیت پایین جوش نیز به مرور باعث تابیدگی تدریجی می شود.
انبارداری نادرست و چیدمان غیراصولی شاخه هاقرار دادن پروفیل ها روی سطح ناهموار، اعمال وزن زیاد از یک سمت یا چیدمان ضربدری باعث ایجاد تابیدگی تدریجی در طول شاخه ها می شود. رطوبت و تهویه نامناسب نیز باعث قوس طولی و تغییر شکل های زمان دار می شود.
جابجایی نادرست در بارگیری و تخلیهضربه خوردن پروفیل، کشیده شدن روی زمین یا بلند کردن نامتعادل باعث ایجاد اعوجاج نقطه ای یا خمش ناگهانی می شود. این آسیب ها معمولاً هنگام نصب کاملا مشخص می شوند.
تغییرات شدید دما و رطوبت محیطیاختلاف ناگهانی دما یا رطوبت باعث انبساط و انقباض غیر یکنواخت می شود و در طول زمان پروفیل دچار پیچش خفیف، قوس طولی یا انحراف محوری می شود. این حالت در انبارهای روباز بسیار شایع است.
برش ناصاف یا زاویه دار در انتهای شاخه هابرش با زاویه اشتباه باعث ایجاد تنش نامتعادل در انتهای پروفیل می شود. این تنش در طول شاخه پخش شده و منجر به تابیدگی، جمع شدگی لبه ها یا موج ایجاد شده در پروفیل می شود.

نکات مهم هنگام خرید پروفیل با کیفیت مناسب

انتخاب پروفیل مناسب فقط به دیدن ظاهر شاخه ها محدود نمی شود. خیلی وقت ها پروفیلی که در نگاه اول سالم به نظر می رسد، در زمان نصب مشکلات جدی ایجاد می کند. تجربه پروژه ها نشان داده اگر هنگام خرید چند نکته ساده اما بسیار مهم رعایت شود، می توان از ورود پروفیل های معیوب یا تاب خورده به پروژه جلوگیری کرد. موارد زیر مهم ترین نکاتی هستند که باید هنگام خرید پروفیل با کیفیت مناسب به آنها توجه شود:

  1. انتخاب کارخانه معتبر و بررسی سابقه تولید
    کیفیت پروفیل ارتباط مستقیم با کیفیت خط تولید دارد. کارخانه های معتبر با دستگاه های دقیق، ورق استاندارد و کنترل کیفیت واقعی کار می کنند. این موضوع باعث می شود احتمال بروز تابیدگی، پیچش یا دو پهلو شدن بسیار پایین تر باشد. همیشه بررسی نام کارخانه، سابقه تولید و بازخورد مشتریان قبلی کمک می کند انتخاب مطمئن تری داشته باشیم.
  2. کنترل چشمی پروفیل از امتداد طول شاخه
    یکی از ساده ترین و مؤثرترین روش ها برای تشخیص کیفیت پروفیل، نگاه کردن در امتداد طول شاخه است. اگر خطوط داخلی پروفیل صاف، مستقیم و بدون موج دیده شوند، پروفیل سالم است. اما اگر خطوط شکسته، خمیده یا چرخیده به نظر برسند، نشانه وجود تابیدگی یا پیچش طولی است. این کاری است که باید قبل از هر چیز انجام شود.
  3. بررسی وزن پروفیل و مطابقت با جدول استاندارد
    پروفیل هایی که از ورق سبک تر یا خارج از استاندارد ساخته شده اند، معمولاً مقاومت کافی ندارند و زودتر دچار تابیدگی می شوند. مقایسه وزن بار تحویلی با جدول وزن استاندارد همان محصول، یک روش مهم برای تشخیص کیفیت است. پروفیل های بیش از حد سبک معمولاً کیفیت پایین تری دارند.
  4. چک کردن یکنواختی سطح مقطع و لبه ها
    لبه های پروفیل باید صاف، بدون لب پر شدگی، جمع شدگی یا برآمدگی باشند. هرگونه ناهمخوانی در لبه ها، نشانه وجود موج، جمع شدگی، دو پهلو شدن یا خطای تولید است. همچنین مقطع پروفیل باید کاملاً قرینه باشد. اگر یک سمت ضخیم تر یا بیشتر باز باشد، در زمان نصب مشکل ایجاد می شود.
  5. تست سطح صاف برای تشخیص موج یا تابیدگی
    قرار دادن پروفیل روی یک سطح صاف روش بسیار دقیق برای تشخیص لقی، بلند شدگی یا انحراف محوری است. پروفیل سالم باید در تمام طول خود به صورت یکنواخت روی سطح بنشیند. اگر حتی چند میلیمتر نور از زیر پروفیل دیده شود یا یکی از لبه ها بالا باشد، پروفیل ایراد دارد.
  6. اندازه گیری زاویه ها با گونیا
    مخصوصاً برای پروفیل هایی مثل قوطی که در ساخت چهارچوب یا سازه های سبک استفاده می شوند، کنترل زاویه های ۹۰ درجه بسیار مهم است. هرگونه تغییر زاویه، نشانه وجود پیچش یا تغییر شکل مقطع است و در زمان نصب باعث ناهماهنگی می شود.
  7. کنترل جوش در پروفیل های درزدار
    در پروفیل هایی که دارای درز جوش هستند، باید خط جوش کاملاً یکنواخت و بدون بریدگی، جمع شدگی یا ترک باشد. ناهماهنگی در جوش باعث می شود پروفیل هنگام نصب تاب بخورد یا لبه ها کج شوند. کیفیت جوش یکی از مهم ترین شاخص های انتخاب پروفیل خوب است.
  8. توجه به محل نگهداری و وضعیت انبار
    پروفیل هایی که در محیط مرطوب، ناهموار یا تحت فشار نامتقارن نگهداری می شوند، حتی اگر در کارخانه سالم تولید شده باشند، در انبار دچار تابیدگی تدریجی می شوند. هنگام خرید باید مطمئن شد پروفیل ها در انبار روی پالت های صاف، خشک و همسطح نگهداری شده اند.
  9. بررسی صاف بودن دو سر شاخه
    اگر دو سر پروفیل کاملاً صاف نباشد یا زاویه برش کج باشد، احتمال دارد شاخه در طول زمان تحت تنش قرار گرفته و دچار پیچش یا موج طولی شود. پروفیل استاندارد باید دو سر صاف و بدون شکستگی داشته باشد.
  10. انتخاب تامین کننده معتبر و قابل اعتماد
    مهم ترین نکته این است که خرید از مجموعه ای انجام شود که سابقه تامین پروژه، تعهد کیفیت و امکان مرجوعی بار معیوب را داشته باشد. تامین کننده حرفه ای قبل از ارسال بار، پروفیل ها را بررسی می کند و احتمال دریافت شاخه معیوب را بسیار کم می کند.

به طور کلی، خرید پروفیل مناسب ترکیبی از تجربه، توجه به جزئیات و شناخت شاخص های فنی است. رعایت همین نکات ساده باعث می شود پروفیل سالم تر، استانداردتر و با عمر مفید بیشتر وارد پروژه شود و در نتیجه هزینه های اجرا و تعمیرات آینده کاهش پیدا کند.

استاندارد های تولید پروفیل

پروفیل‌های فولادی از پرکاربردترین مقاطع فلزی در صنعت ساختمان‌سازی، خودروسازی و سازه‌های صنعتی هستند، کیفیت و دوام این محصولات ارتباط مستقیمی با استاندارد های تولید پروفیل دارد، در این مقاله به استاندارد های تولید پروفیل می پردازیم:

بیشتر بخوانید

جمع بندی

تابیدگی و پیچش پروفیل یکی از مشکلات رایج اما مهم در پروژه های ساختمانی است. این ایراد اگر به موقع تشخیص داده نشود، می تواند باعث ناهماهنگی اتصالات، کاهش کیفیت سازه، افزایش هزینه اجرا و حتی کاهش عمر مفید مقطع شود. انتخاب پروفیل استاندارد، بررسی دقیق شاخه ها قبل از خرید، توجه به کیفیت تولید و خرید از تامین کننده معتبر، بهترین راه برای جلوگیری از این مشکل است.

برای داشتن خریدی آگاهانه و انتخاب مقطع فولادی متناسب با نیاز پروژه، بهره‌مندی از مشاوره تخصصی امری ضروری است، کارشناسان مجرب و حرفه‌ای ما در آهن اینجا با تسلط کامل بر بازار آهن و شناخت دقیق نیازهای فنی، آماده‌اند تا مشاوره‌ای سودمند و کاربردی به شما ارائه دهند. این مشاوره به شما کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتر، انتخابی دقیق‌تر و اقتصادی‌تر داشته باشید.

سوالات متداول
شاید برای شما هم سوال باشه?!
  • 1. تابیدگی پروفیل بیشتر در چه نوع پروفیل هایی دیده می شود؟

    معمولا در پروفیل های سبک و قوطی های تولید شده از ورق با تنش پسماند بالا بیشتر دیده می شود.
  • 2. آیا تابیدگی قابل تعمیر است؟

    در موارد جزئی قابل اصلاح است اما تابیدگی شدید ارزش استفاده ندارد.
  • 3. چطور تابیدگی روی عملکرد سازه تاثیر می گذارد؟

    باعث ایجاد تنش موضعی، ناهماهنگی اتصالات و کاهش دقت اجرا می شود.
  • 4. آیا وزن کم پروفیل نشان دهنده تابیدگی است؟

    نه همیشه، اما اغلب پروفیل سبک استاندارد نیست و احتمال موج و پیچش در آن بالاست.
  • 5. چرا پروفیل بعد از انبارش تاب برمی دارد؟

    فشار از یک سمت، چیدمان اشتباه و رطوبت می توانند باعث تغییر شکل تدریجی شوند.